Zet risk engineering structureel in bij grote aansprakelijkheidsrisico’s
Artikel door - 19/11/2026
Een bedrijfspand met tweehonderd zonnepanelen en een batterij-energieopslagsysteem verzekeren zonder de inzet van risk engineering? Ondenkbaar. Het aansprakelijkheidsrisico voor een grote metaalbewerker verzekeren zonder risk engineering? Het komt helaas voor. En dat terwijl risk engineering ook bij aansprakelijkheidsrisico’s zorgt voor betere risicobeheersing en helpt om klanten verzekerbaar en portefeuilles gezond te houden. Waarom is de inzet ervan dan nog geen gemeengoed? En wanneer biedt risk engineering meerwaarde?
Risk engineering is een breed begrip. Bij aansprakelijkheid draait risk engineering om het identificeren, analyseren en beheersen van risico’s die de bedrijfscontinuïteit kunnen bedreigen en tot aansprakelijkheidsschades kunnen leiden. Denk aan letselschade door een onveilige machine of een gebrekkig product, of aan plotselinge milieuschade. De centrale vraag is altijd: waar zit het ontbrekende puzzelstukje in de risicobeheersing? En hoe groot zijn de mogelijke gevolgen?
Er is geen medewerker die willens en wetens een ongeval veroorzaakt en verreweg de meeste ondernemers willen dat er veilig wordt gewerkt. Toch gebeuren er ongelukken, met alle gevolgen van dien. Te vaak zien we dat ongelukken gebeuren omdat mensen nog ‘even snel’ iets doen. Uit nonchalance, onder druk van productiedoelstellingen en deadlines of om productieprocessen niet te verstoren. Als de veiligheidsprocessen niet goed geregeld zijn – en vooral: niet gevoeld en beleefd worden – gaat het vroeg of laat mis.
Verstrekkende gevolgen
Een bedrijfsongeval brengt meer met zich mee dan mensen vooraf realiseren. De aansprakelijkheidsverzekeraar vergoedt vaak een deel van de schade. Maar er zijn ook bijkomende kosten die voor rekening van de organisatie zelf kunnen komen. Denk aan inhuur van vervangende medewerkers, de wettelijke loondoorbetalingsverplichting voor het slachtoffer of productievermindering.
De Arbeidsinspectie kan sancties opleggen. In extreme gevallen kan het bedrijf zelfs worden stilgelegd. Een arbeidsongeval kan ook gevolgen hebben voor de premie van een eventuele collectieve verzekering voor werknemers, zoals een WGA-eigenrisicoverzekering of een verzuimverzekering. Als de onderneming eigenrisicodrager is, dan heeft een ongeval direct invloed op de gedifferentieerde premie. De onderneming kan daardoor in een financiële spagaat terechtkomen, met te weinig liquide middelen om te investeren. En dan hebben we het nog niet eens over de emotionele impact op omstanders en andere betrokkenen.
Veroordeelde bestuurders
Ook voor bestuurders kunnen de gevolgen verstrekkend zijn. Zo zijn er verschillende zaken bekend waarbij bestuurders zijn veroordeeld voor nalatig handelen. Enkele voorbeelden:
- Een werknemer overleed doordat een ondeugdelijke en ongekeurde heftruck was ingezet voor zwaar hijswerk. De heftruck was hier niet voor bedoeld. De directeur van het betreffende bedrijf werd samen met de onderneming strafrechtelijk vervolgd.
- Bij een logistiek bedrijf overleed een werknemer doordat magazijnstellingen met meer dan 1.500 kilo aan goederen instortten en boven op hem vielen. Er was sprake van een structureel onveilige werksituatie waarin pallets uitstaken.
- Een bestuurder van een afvalverwerkings-, recycling- en milieudienstenbedrijf werd persoonlijk gestraft voor het structureel negeren van milieu- en veiligheidsvoorschriften binnen zijn onderneming ten aanzien van de opslag van gevaarlijke stoffen.
Minder tastbaar
Risk engineering voor aansprakelijkheidsrisico’s is nog geen gemeengoed. Dit heeft alles te maken met het feit dat het vaak over minder tastbare zaken gaat. Bij een zaakschadeverzekering voor eigen bezittingen, zoals een brandpolis, zijn de risicobeheersingsmaatregelen meestal concreter. Zijn de zonnepanelen goed geïnstalleerd? Is er brandbeveiliging en een blussysteem?
Bij aansprakelijkheidsrisico’s kan het weliswaar gaan om concrete vraagstukken, zoals machineveiligheid, maar óók om meer abstracte of procesmatige aspecten, zoals kwaliteit, contractmanagement, compliance en (internationale) wet- en regelgeving.
Aanpak
Die meer abstracte of procesmatige aspecten hebben ook gevolgen voor de aanpak van risk engineering. Per geval moet worden beoordeeld welke risico’s actueel zijn en geanalyseerd moeten worden. De risico-adviseur verricht daarom eerst een risico-inventarisatie: welke risico’s kan de verzekerde elimineren, bijvoorbeeld door een verouderde onveilige machine te vervangen? Welke risico’s kan de verzekerde zelf dragen en welke risico’s moeten overgedragen worden aan een verzekeraar?
Verschillende invalshoeken
De risk engineer en adviseur kijken samen vanuit verschillende invalshoeken naar het complete beeld van de verzekerde. Afhankelijk van het risicoprofiel kunnen ze meerdere scenario’s beoordelen. Denk aan een complete risicoanalyse waarbij de adviseur naast aansprakelijkheidsrisico’s voortborduurt op de overige belangen van de verzekerde die de bedrijfscontinuïteit in gevaar kunnen brengen. Zo kan de adviseur aan zijn zorgplicht voldoen en wordt de toegevoegde waarde van de adviseur en verzekeraar voor de verzekerde versterkt.
De globale aanpak bestaat meestal uit drie stappen: 1) deskresearch, 2) field research en 3) analyse. Daarbij hebben de risico-adviseur, makelaar en risk engineer ieder hun rol. Let op: soms is alleen deskresearch voldoende, soms zijn alle stappen nodig.
Deskresearch
De risk engineer analyseert de schadelast van de organisatie en relevante sector, onderzoekt de toepasselijke wet- en regelgeving, certificeringen en normeringen en brengt de mogelijke risico’s voor de betreffende organisatie in kaart. De focusgebieden zijn afhankelijk van het type bedrijf en de sector, bijvoorbeeld:
- contractmanagement;
- kwaliteitscontrole;
- arbeidsveiligheid;
- milieu;
- productaansprakelijkheid.
‘De centrale vraag is altijd: waar zit het ontbrekende puzzelstukje in de risico-beheersing’
Field research
De fase van field research staat in het teken van locatiebezoek door de risk engineer, de makelaar en de risico-adviseur. Zij spreken met relevante functionarissen en beslissers, zoals de financieel of algemeen directeur, financieel manager en/of de QHSE-manager (quality, health, safety & environment).
Onderwerpen van gesprek zijn onder andere de organisatie van relevante processen, bijvoorbeeld rondom kwaliteit, contractmanagement, arbeidsveiligheid en preventie. Is er een risico-inventarisatie en -evaluatierapportage met een plan van aanpak en hoe worden beiden up-to-date gehouden? Worden beleid en plannen vertaald naar de praktijk, en zo ja hoe? Hoe zijn kwaliteitsprocessen georganiseerd? En hoe staat het met risico- en veiligheidsbewustzijn op de werkvloer?
Analyse
De risk engineer analyseert de uitkomsten van de desk- en field research. De centrale vraag is: waar zitten de risico’s? Zijn er certificeringen en normeringen, zoals VCA- en ISO-certificeringen? Ook NEN-, IEC-, GMP- en FSA-normeringen, (bouwkundige) keuringsrapporten, opleverbewijzen en PFAS-statements spelen een rol in de risicobeoordeling.
Alle relevante invalshoeken, zoals medewerkers, klanten en wetgever, moeten worden meegenomen en bij elkaar worden gebracht. Welke zaken zijn nog niet of onvoldoende op orde? Wat zijn daarvan de mogelijke gevolgen? Vervolgens formuleert de risk engineer de aanbevelingen. Welke actiepunten kan de organisatie uitvoeren om de risico’s beter beheersbaar te maken? Is het raadzaam om certificeringen aan te vragen of processen aan te passen?
Aannemer met hoge schadelast
Een voorbeeld uit de praktijk: een aannemer had een hoge schadelast door letselschades bij ondergeschikten van ingeschakelde onderaannemers. Uit de deskresearch bleek onder andere dat de schadelast fors hoger was dan gemiddeld in de sector.
De focusgebieden bij dit bedrijf waren contractmanagement en arbeidsveiligheid. De conclusie was dat de schadelast door letsel grotendeels voortkwam uit claims van ondergeschikten van ingeschakelde onderaannemers. Het contractmanagement was niet op orde.
Vervolgens bezochten we de aannemer, samen met de makelaar. We spraken met de algemeen directeur, financieel directeur en safety manager over de manier waarop zij onderaannemers contracteerden en hoe de processen rondom bouwprojecten verliepen. Ook bespraken we de verschillen en overeenkomsten tussen de schades.
Ontbrekende puzzelstukjes
Uit de analyse bleek dat er in meerdere processen ‘ontbrekende puzzelstukjes’ waren. Dit had verschillende gevolgen:
- Contractmanagement: de afspraken met onderaannemers over aansprakelijkheid waren niet compleet. Zo werden de afspraken met opdrachtgevers onvoldoende doorgelegd en werden verzekerde limieten en marktconforme dekkingseisen onvoldoende benoemd richting onderaannemers. Hierdoor was de bescherming van de hoofdaannemer onvoldoende geborgd.
- Kwaliteitsborging: het was niet altijd duidelijk wie er op de bouwplaats rondliep en of onderaannemers over de juiste certificeringen beschikten. Dit kan gevolgen hebben voor de arbeidsveiligheid en de kwaliteit van de geleverde diensten en producten.
De aannemer kon een aantal maatregelen uitvoeren om de risico’s beter te beheersen:
- Contractmanagement: vraag onderaannemers altijd om een polisblad of certificaat van hun aansprakelijkheidsverzekering, zodat kan worden vastgesteld of de dekking voldoende is. Leg verantwoordelijkheden vooraf duidelijk vast en leg bovendien aansprakelijkheid die de opdrachtgever oplegt op dezelfde manier door naar onderaannemers. Hanteer algemene voorwaarden richting onderaannemers om zo de eigen bedrijfscontinuïteit maximaal te beschermen.
- Kwaliteitsborging: besteed aandacht aan de partijen die voor de uitvoering van de werkzaamheden worden ingeschakeld en controleer of zij over de juiste certificering beschikken.
De eerste opvolging na de analyse werd door de makelaar gedaan. Vier maanden later bespraken we tijdens een vervolgafspraak samen de bevindingen: welke zaken waren haalbaar en welke niet? Welke aanbevelingen pakte de aannemer op, welke niet en waarom?
Voordelen voor de ondernemer
De aannemer was bij de start van het traject wat terughoudend: er werd wel veel gevraagd, maar was dat allemaal wel nodig? Dit merken we vaker. Organisaties zien vooraf op tegen het traject en kunnen het als bemoeizucht ervaren. Maar door persoonlijk in gesprek te gaan, bespaarden we de aannemer echter veel tijd. Verschillende inzichten konden vrijwel direct worden toegepast en het traject gaf aanleiding om de interne processen opnieuw tegen het licht te houden.
De eerste resultaten zijn uiterst positief: het aantal meldingen daalde aanzienlijk. Het aantal schademeldingen dat direct bij onderaannemers kon worden gemeld, nam toe. Hierdoor kwamen er minder meldingen op de polis van de aannemer en verbeterde de schadelast sterk.
Onveilige machine bij metaalbewerker
Een ander voorbeeld betreft een metaalbewerkingsbedrijf met meerdere schademeldingen. Uit de deskanalyse bleek dat er aandachtspunten waren op het vlak van machineveiligheid. Tijdens de fieldresearch werd duidelijk dat een specifieke zaagmachine niet voldeed aan de veiligheidseisen die gesteld werden in het verplicht uitgevoerde RI&E.
Tijdens het bedrijfsbezoek bleek dat deze machine slechts was afgeschermd met een waarschuwingslint en dat medewerkers de machine uit praktisch oogpunt ‘even snel’ gebruikten om wat zaagwerk te verrichten. De ondernemer was zich er niet van bewust dat de onveilige machine op sommige momenten toch nog werd gebruikt en besloot om de onveilige machine direct te laten verwijderen.
Leren van anderen
Bij risk engineering loont het om niet alleen te kijken naar waar het fout gaat. Ook waar het goed gaat, verdient aandacht. Als een organisatie nauwelijks schade heeft, hoe komt dat? Doet deze organisatie zaken beter waar anderen van kunnen leren?
We delen daarom vaak best practices van vergelijkbare organisaties én uit andere sectoren. Zo zijn aanpakken uit de chemie prima toepasbaar in bijvoorbeeld de bouw. Neem LoToTo: Lockout-Tagout-Tryout. Deze procedure wordt veel gebruikt in de procesindustrie en chemie. Hiermee worden elektrische, mechanische of hydraulische machines effectief geïsoleerd tijdens onderhoudswerkzaamheden. Zo’n procedure voorkomt incidenten en kan ook goed worden toegepast in andere sectoren.
Extra instrument
Risk engineering is een integraal onderdeel van risicomanagement, ook bij aansprakelijkheidsrisico’s. Het is natuurlijk geen doel op zich en ook niet standaard nodig bij iedere onderneming. Maar zet het wel in als de schadelast, de omvang of de complexiteit van de aansprakelijkheidsrisico’s daar aanleiding toe geeft.
Het leidt tot betere risico-inschattingen vooraf, minder en lagere schades dankzij preventie, en een betere borging van de continuïteit van de organisatie. Voor adviseurs en makelaars biedt het een extra instrument om risico’s inzichtelijk te maken, gerichte verbetermaatregelen te bespreken en de relatie met de klant te versterken. En het helpt risico’s verzekerbaar te houden.